Landschaftsraum „Stolzenburg/Stolec – Glashütte“
1. Deutsch-polnisches Projekt der Stiftung Kulturerbe
Die Berliner Landschaftsarchitekten Hartmut und Antje Solmsdorf entwickeln
zurzeit ein Projekt über die Gartenkunst entlang der ehemaligen
Oder-Neisse-Linie. Für den vorpommerschen Teil wird die
Stiftung Kulturerbe als Träger fungieren.
Als erstes deutsch-polnisches Projekt in Pommern sollen Schloss und Park Stolec/Stolzenburg in Zusammenarbeit der Denkmalpflegeverwaltungen der
Wojewodschaft Zachodnio-Pomorskie und des Bundeslandes
Mecklenburg-Vorpommern sowie der Stiftung Kulturerbe entwickelt werden. Stolec
liegt mit der Gutsanlage in Polen und ist vom Grenzübergang Linken aus
über eine Feldstraße erreichbar. Der Park liegt in Deutschland und gehört
teilweise dem Land, teilweise dem Bund. Er ist total verwildert.
  
Um die Parkanlage wieder erlebbar zu machen, soll im ersten
Schritt die Eichenallee wiederhergestellt werden. Diese im gesamten
Waldgelände auch heute noch gut zu erkennende Allee – da immer wieder
durch die Forstverwaltung entsprechend gepflegt – wird als das zurzeit
wichtigste Zeugnis eines gestalteten grünen Raums eine notwendige
Freistellung, Bearbeitung und Nachpflanzung erfahren. Von dieser Allee aus werden sich
dann die weiteren Planungs- und Pflegeschritte innerhalb
des waldartigen Parkgeländes wie von selbst ergeben, da aus der
ersten veränderten Situation heraus Sichten, Räume und Blickbeziehungen
aufgebaut werden können.
Das Projekt kann durch die Spende einer Eiche (für die
Nachpflanzung) unterstützt werden!
Erkundung der Lage vor Ort am
16.11.2006
Aufwuchs und Wildwuchs der letzten sechs Jahrzehnte lassen
zurzeit nur noch wenig von der ehemaligen Parkgestaltung erkennen. Es sind
aber noch
mehrere Wegeführungen vorhanden. Die meisten dienen seit ca.1860 der
Holzwirtschaft. Die noch gut vorhandene Eichenallee
stellte einen Schwerpunkt der gewollten Parkgestaltung dar. Sie hat – obwohl „Schloss-Allee“ genannt – das Gutshaus Stolzenburg mit dem
Vorwerk Lenzen verbunden und läuft in einiger Entfernung am Schloss
vorbei.
Die ehemalige Bahntrasse, die noch gut erhaltenen Gebäude des Haltepunkts
„Stolzenburger Glashütte“, verschiedene Gutshäuser (z. B. Rothenklempenow)
und die „Heimatstube Glashütte“ (Glasmuseum) werden in die
Projektüberlegungen mit einbezogen, so dass die gesamten
kulturhistorisch-wirtschaftlichen Zusammenhänge zwischen allen land- und
forstwirtschaftlich genutzten Flächen der näheren Umgebung sowie den
Baulichkeiten, Wegen, Abbaugebieten und Verarbeitungsstätten aufgearbeitet
und wieder sichtbar werden. Als „Bonbon“ obenauf soll das Schloss mit
seiner Parkgestaltung den Endpunkt des beschriebenen Themenablaufs bilden;
nicht zu vergessen ist dabei die Dorfkirche in Stolec (Hl. Maximilian
Maria Kolbe, 1731–1735).
Hartmut Solmsdorf
Stolec/Stolzenburg
war seit dem 13. Jh. einen Lehen der Familie von Blankenburg. 1544
erwarben die Ramins das Anwesen, die es Ende des 16. Jh. innerhalb der
Familie teilten.
Jürgen Bernhard von Ramin ließ das spätbarocke Herrenhaus 1771 erbauen,
ein zweistöckiges, elfachsiges Gebäude auf rechteckigem Grundriss und
mit hohem Kellergeschoss. Die Ostfassade blickt auf den großen Gutshof.
1869 erwarb Heinrich Herrmann, ein Bergwerksbesitzer aus Westfalen, das
Gut und baute 1714 die vorhandene Kirche aus. Drei Jahre später übernahm
die „Aktiengesellschaft zur Verwertung der Herrschaft Stolzenburg“ den
Besitz. Für die Gewinnung landwirtschaftlicher Flächen wurde wahllos
Wald abgeholzt. Als die AG vor dem Konkurs stand, übernahm der
Hauptaktionär, Konsul Reder aus Lübeck, den Besitz. Sein Schwiegersohn
veräußerte 1000 Morgen Wald an den Staat. 1905 kaufte Hans Lenz das Gut.
1915 erwarb es die Familie Stock, die bis 1945 hier ansässig war. Nach
dem Zweiten Weltkrieg wurde das Herrenhaus vom polnischen Grenzschutz
genutzt. Inzwischen hat es einen neuen, privaten Eigentümer, der das
Gebäude nun restauriert.
Historia
Od czasów średniowiecza osada wchodziła w skład dóbr ziemskich znakomitego
pomorskiego rodu szlacheckiego von Blankenburg. W roku 1554 wieś została
sprzedana właścicielom pobliskiej Dobrej Szczecińskiej – szlachcicom von Ramin,
którzy zmienili jej nazwę na Stolzenburg oznaczającą wyniosły zamek.
Podczas wojny trzydziestoletniej średniowieczny dwór i XVI-wieczny kościół
zostały zniszczone a wieś niemal zupełnie opustoszała. Juergen Bernard von
Ramin, kolejny z właścicieli, ufundował istniejące do dziś założenie
parkowo-pałacowe wraz z folwarkiem oraz kościół i odtworzył w pierwotnych
granicach jeden z największych majątków ziemskich szlachty pomorskiej.
Do roku 1945 lub 1946 istniała linia kolejowa prowadząca przez środek Puszczy,
łącząca Gumieńce, Dobrą, Stolec, Glashütte, Hintersee, Rieth i Nowe Warpno.
Zabytki
Dwukondygnacyjny, murowany, przykryty dachem
mansardowym pałac zbudowany w latach 1721–1727 w stylu barokowego klasycyzmu,
reprezentuje typ założenia entré cour et jardin (pomiędzy dziedzińcem od wschodu
i ogrodem od zachodu). Leży na wzniesieniu tarasowo opadającym w stronę jeziora
Stolsko. Rezydencja stolecka położona jest w parku, którego główna oś rozciąga
się równoleżnikowo od wsi Bolków (w kierunku wschodnim). Początkowo tworzy ją
aleja lipowa, następnie po przecięciu głównej drogi we wsi dociera do bramy
głównej ogrodzenia pałacowego i dalej jako aleja kasztanowcowa prowadzi przez
podłużny dziedziniec aż do kolistego gazonu przed reprezentacyjnym wejściem do
pałacu. Po drugiej, zachodniej stronie pałacu (obecnie na terenie Niemiec)
główną oś tworzy aleja lipowa będąca kanwą czterech kwater ogrodu barokowego,
która następnie biegnie w kierunku dużego kompleksu lasów stoleckich, gdzie w
XIX wieku powstał naturalistyczny park obejmujący okoliczne lasy, łąki i jeziora.
We wschodniej, polskiej, części parku występują graby, świerki, lipy i pomnik
przyrody – cis „Barnim“ o obwodzie pnia 290 cm.
Integralną część założenia stanowi zespół ceglano-kamiennych i częściowo
ryglowych budynków mieszkalnych (z domem rządcy) i inwentarsko-gospodarczych
pochodzący z XVIII w. (stajnia z 1734 i obora z 1735) i przełomu
XIX/XX w.
Pałac wraz z przyległym parkiem od 1945 do początków XXI wieku był siedzibą
Wojsk Ochrony Pogranicza, a później Straży Granicznej. Po opuszczeniu go przez
SG przeszedł na własność Starostwa Powiatowego w Policach.
Drugim cennym lecz zdewastowanym zabytkiem wsi jest XVIII-wieczny cmentarz z
centralnie położonym pomnikiem nagrobnym jednego z właścicieli oraz kościołem pw.
św. Maksymiliana Marii Kolbe zbudowanym w latach 1731–1735 w miejscu starszego,
prawdopodobnie XVI-wiecznego, który najprawdopodobniej stanął na miejscu jeszcze
starszego obiektu. Wspomniany wcześniej pomnik został wybudowany z cegły w
formie obelisku a następnie pokryty płytami piaskowca. Całość ozdobiona jest
figurą anioła, profilem zmarłego oraz girlandami z kwiatów i motywami
myśliwskimi.Ufundowała go w roku 1792 hrabina Wilhelmina Ramin z domu
Hacke, swojemu zmarłemu tragicznie mężowi, Jurgenowi von Ramin. |
|
|
